است و بقيّهء اجزاى عالم ، وجودى ظلّى و غير حقيقى دارند . بنا بر اين در جهانبينى شيخ اشراق ، وجود بحث و حقيقت محض ، يكى است ، و آن هم ذات واجب الوجود نور الانوار است ، پس اين مكتب ، مكتب وحدت وجود است . « 1 » برزخ و هيولى : « . . . الهيولى هو البرزخ : نقول له فى نفسه برزخا و بالقياس الى الهيات حاملا و محلّا و بالقياس الى المجموع منه و من الهيات و هو النّوع المركب هيولى هذا على اصطلاحنا نحن . . . » . ( حكمة الاشراق ، ص 193 ) چنان كه ديديم « برزخ » در اصطلاح شيخ اشراق عبارت است از مادّهء اشياء در ذات خود و بدون در نظر گرفتن هيأت يا صورتى كه بر آن عارض مىشود ؛ و بدين اعتبار برزخ همان « هيولى » در اصطلاح حكماء مشّاء است ، و امّا هيولى در اصطلاح شيخ اشراق عبارت است از برزخ به علاوهء هيأت ، يا به عبارت خود شيخ ، مجموع مركب از برزخ و هيأت ؛ و نيز اين مادّه يا برزخ را به اعتبار قبول هيأت و عوارض حامل و محلّ هم مىگويند .

--> ( 1 ) با توجّه به مطالب فوق و قرب زمانى زندگى شيخ اكبر محى الدّين ابن عربى ( 560 - 638 ) و شيخ اعظم شهاب الدّين سهروردى ( 549 - 587 ) و نيز قرب مكانى آنها كه شيخ اكبر هيجده سال آخر زندگيش از 620 تا 638 را در دمشق در نزديكى حلب ، مدفن آن حكيم الهى گذرانده و نيز با توجّه به شهرت فوق العاده شيخ اعظم و روح كاوشگر شيخ اكبر و تفاوت كم سنّى آنها كه تنها يازده سال بوده است و اينكه بيست و هشت سال از اوائل عمر ابن عربى كه زمان تحصيل و فراگيرى و سازندگى فكرى او بوده ، همزمان با دوران حيات كوتاه امّا پر بركت شيخ اشراق گذشته است ، آيا نمىتوان به اين نتيجه رسيد كه اولين ، و مهمترين منبع الهام ابن عربى ، آثار و افكار عميق و بلند شيخ اعظم شهاب الدّين سهروردى ، مخصوصا كتاب قليل الحجم عظيم القدر حكمة الاشراق بوده است ؟ و وحدت وجود ابن عربى همان وحدت وجود فلسفهء سهروردى است ؟ منتها با فرصت زيادى كه شيخ اكبر يافته و عمر نسبتا طولانيى كه از آن برخوردار بوده و تتبّعات عظيمى كه انجام داده است و نيز تجربهء تلخى كه از سرنوشت شيخ اشراق و صراحتگويىهاى او گرفته است ، همين فكر وحدت وجود غير مصرّح در فلسفهء اشراق و آثار او را ، گرفته و در قالب مكتبى ظاهرا عرفانى صرف ريخته و با تغيير اصطلاحات و تعابير ، آن را پرورش داده و تدوين و تصنيف نموده و شرح و تفصيل داده است ؟